Opsionet e vështira bërthamore në Europë

Muajt e parë të mandatit të dytë të Donald Trump si president i SHBA-së kanë lënë Europën në një pozitë të pasigurt. Ndërkohë që kontinenti vijon të tronditet nga agresioni rus në Ukrainë, retorika dhe paqartësia e re që vjen nga Uashingtoni ka shtuar dyshimet mbi angazhimin e Amerikës ndaj mbrojtjes së aleatëve të saj europianë.

Mbi të gjitha, çadra bërthamore amerikane – e cila për dekada ka shërbyer si garanci për sigurinë e Europës – nuk shihet më si një mburojë e besueshme. “Dua të besoj se SHBA do të qëndrojë në krahun tonë,” deklaroi Presidenti francez Emmanuel Macron në mars, “por duhet të jemi të përgatitur edhe për të kundërtën.”

Macron ka propozuar që Europa të ndërtojë një strategji të vetën të parandalimit bërthamor, pa u mbështetur vetëm tek arsenali amerikan. Ai ka sugjeruar që Franca të vihet në shërbim të aleatëve të saj europianë përmes kapaciteteve të saj bërthamore. Megjithatë, një propozim i ngjashëm i vitit 2020 u injorua nga shumica e kryeqyteteve europiane.

Por konteksti gjeopolitik ka ndryshuar ndjeshëm. Rreziku nga Rusia është më i madh se në çdo kohë pas Luftës së Ftohtë dhe indiferenca e perceptuar nga administrata Trump i detyron vendet europiane të rishikojnë strategjitë e tyre të mbrojtjes. Nëse garancia amerikane zbehet, Europa mund të ketë nevojë për një parandalues bërthamor të vetin – ndonëse kjo bie ndesh me deklaratat e dikurshme të Trump për “çnuklearizimin” e botës.

Sfidat e një Europe bërthamore

Besueshmëria e çdo parandalimi bërthamor varet nga dy faktorë: kapaciteti dhe vullneti për ta përdorur atë. Aktualisht, asnjë nga opsionet europiane nuk plotëson këto dy kritere. Por me rrezikun në rritje dhe garancitë në dobësim, udhëheqësit europianë nuk mund të përjashtojnë më asnjë skenar.

Historikisht, shumica e vendeve europiane kanë qenë skeptike, madje armiqësore ndaj armëve bërthamore. Kjo është reflektuar në protesta masive, veçanërisht gjatë viteve ’80, kur NATO vendosi raketa me rreze të mesme veprimi në kontinent. Por situata ka ndryshuar rrënjësisht pas pushtimit rus të Ukrainës.

Rusia posedon rreth 5,580 koka bërthamore – shumë prej të cilave potencialisht mund të synojnë qendra në Europën Qendrore dhe Perëndimore. Shumë më shqetësuese është gatishmëria e Putinit për të përdorur kërcënimin bërthamor si mjet presioni, çka e shton domosdoshmërinë për përgjigje të besueshme nga ana e Europës.

Tre skenarë bërthamorë për Europën

1. Çadër bërthamore franko-britanike
   Ky është skenari më i diskutuar deri më tani. Franca dhe Britania zotërojnë rreth 500 koka bërthamore së bashku, një shifër larg kapacitetit të Rusisë. Për më tepër, mungesa e armëve taktike dhe paqartësia mbi gatishmërinë për t’i përdorur ato për të mbrojtur vende si Polonia apo shtetet baltike e bëjnë këtë opsion të diskutueshëm. Financimi dhe vendimet për përdorimin e armëve mbeten gjithashtu çështje të ndërlikuara.

2. Parandalim i përbashkët europian
   Një skenar më ambicioz do të përfshinte një strukturë të përbashkët europiane që do të menaxhonte armët bërthamore të Francës dhe Britanisë. Kjo do të rriste angazhimin e vendeve të tjera në financim dhe vendimmarrje, por do të haste në rezistencë politike – veçanërisht nga Parisi dhe Londra, që nuk janë të gatshme të heqin dorë nga sovraniteti bërthamor.

3. Proliferimi i ri bërthamor në Europë
   Skenari më ekstrem do të ishte që vende të tjera – si Gjermania apo Polonia – të zhvillojnë arsenalet e tyre bërthamore. Por kjo do të shkelte traktatet ndërkombëtare si Traktati i Mospërhapjes Bërthamore dhe do të përballeshin me kundërshtim të brendshëm politik, sidomos në Gjermani. Megjithatë, në një botë gjithnjë e më të pasigurt, edhe ky opsion nuk mund të përjashtohet plotësisht në të ardhmen.

Përgatitje për të paimagjinueshmen

Të gjitha opsionet përmbajnë rreziqe të mëdha – strategjike, ligjore dhe politike. Por ajo që dikur ishte e paimagjinueshme tashmë po hyn në debatin politik si alternativë reale. Me rritjen e pasigurisë nga Lindja dhe pasivitetin nga Perëndimi, Europa mund të gjendet e detyruar të marrë përgjegjësinë për mbrojtjen e saj.

Edhe nëse një vendim i tillë nuk merret sot, përgatitja për nesër është thelbësore. Një debat serioz dhe gjithëpërfshirës mbi opsionet bërthamore është më i domosdoshëm se kurrë më parë – jo për të përshpejtuar një garë armatimesh, por për të garantuar paqen dhe sigurinë afatgjatë të kontinentit.